( بيان ) گفتار خداى - تعالى - : « لِمَ تَقُولُونَ » ؛ اصل « لم » لما بوده و به سبب اينكه « لام » و « ما » همانند يك چيز ( يك كلمه ) است ، الف حذف گرديده ، و استعمال « ما » با « ل » در مورد استفهام ، بسيار است ، و ازاين‌رو هرگاه بر كلمه « ما » وقف كنى ، مىگويى : « لمه » و ليكن در قرآن كريم به « ها » وقف نمىشود تا مبادا با رسم الخط مصحف ( قرآن ) ناهماهنگ باشد . « ان تقولوا » در محل رفع است و « مقتا » منصوب است بنا بر اينكه تميز باشد . و معنى چنين است : « كبر قولكم ما لا تفعلون مقتا عند اللّه ( : بزرگ دشمنيى [ يا خشمى ] است نزد خدا كه بگوييد آنچه بجا نمىآوريد ) » و تشبيه در آيه با وجود اختصار و ظرافت گفتار و جذّابيت بيان ، دربردارنده همه شرايط و اوصاف آرايش رزمى است توضيح مطلب از اين قرار است كه : اجزاى اصلى آرايش رزمى سه چيز است : قلب لشكر كه « جمهور » ناميده مىشود . و ميمنه و ميسره كه « الجنبتين ( دو پهلو ) » ناميده مىشود ، و دو طرف هر جزئى از اين اجزاء سه‌گانه « جناحان ( : دو بال ) » نام دارد . پس در مجموع آن صفى كه آراسته و موزون باشد ، محكم‌ترين و مقاوم‌ترين و پايدارترين صفّ رويارويى است . و خداى - عزّ و جلّ - با مفهوم و مدلول تشبيه و با اين بيان كه نظم و اعتدال در صف مؤمنان همانند بنيان محكم است ، همان صف آراسته و منظم را اراده نموده است . سپس خدا با تبيين صفت و حالت بناء ، به صفتى كه صف مؤمنان دارد ، اشاره كرد . و اما « صف تالى « 5 » » كه داخل در صدر لشكر است ، براى قلب لشكر محكم‌تر و براى جناحين ضعيف‌تر مىباشد و در آن صورت كنار هر بالى ( جناحى ) از دو بال لشكر را با دسته بزرگى از سپاهيان همراه مىسازند تا حافظ و نگهبان آن بال باشد . و « صف معطوف » كه « ناهد » ناميده مىشود و داخل در دو جناح و بيرون از « صدر » است ، آن صفى مطلوب نيست و جز

--> ( 5 ) - نخستين و چهارمين اسب را در مسابقه اسب دوانى « تالى » نامند . رك : المعجم الوسيط ، حرف التاء ، و شايد به همين مناسبت ، صف چهارم را « تالى » ناميده‌اند . - م .